Inrichting en gebruik van de ruimte

Een uitdagende speel- leef en beleefwereld is ook op de bso van belang. De ruimte moet voor alle kinderen de mogelijkheid bieden zich (alleen) terug te trekken of juist in groepsverband (zowel in kleine als grote groep) activiteiten uit te voeren.  Daarnaast moet rekening worden gehouden met een aantal vaste routines. Zo zal er de mogelijkheid moeten zijn om met de groep iets te drinken, of ergens te rusten. Niet elke bso beschikt echter over de mogelijkheid om vaste plekken in te richten. Zorg daarom voor een flexibele indeling en een aantal (verschillende) hoeken of plekken waar kinderen vrij kunnen spelen.

Met het oog op de verschillende ontwikkelingsgebieden zijn er verschillende specifieke aandachtspunten bij het inrichten van de ruimte:

Taalontwikkeling

Om de taalontwikkeling op een speelse wijze te stimuleren is het van belang dat er sprake is van een talige speelomgeving. Het gaat daarbij niet alleen om een plek met een bank of stoelen waar kinderen zich met een boek kunnen terugtrekken. Zorg ook voor voldoende gevarieerd leesmateriaal van stripboeken tot leesboeken voor verschillende leeftijden. Het is niet nodig om zelf een complete bibliotheek aan te leggen. Ga af en toe eens met een klein groepje kinderen naar de bibliotheek of maak afspraken met de bibliotheek over leeskisten. Door materialen en hoeken te labelen komen kinderen tot slot ook veel met geschreven taal in aanraking. Zorg ook voor pennen, potloden, stempels en papier waarmee kinderen kunnen stempelen, tekenen, schrijven, et cetera.

Door materialen en hoeken te labelen komen kinderen tot slot ook veel met geschreven taal in aanraking

Spelontwikkeling

Zorg voor verschillende hoeken met uitdagend materiaal dat (vrij) spel uitlokt. Voor de hand liggende ‘vaste’ hoeken zijn een ‘huishoek’, een waterhoek en een constructiehoek, maar je kunt bijvoorbeeld ook denken aan tijdelijke hoeken (denk aan een laboratorium of restaurant) met materialen die passen bij activiteiten of maak een minitheater met attributen en verkleedkleren.

Het is niet nodig allerlei speelgoed in huis te hebben. Juist ondefinieerbaar materiaal prikkelt de fantasie van kinderen en leidt tot spel. Een doos wordt een huis of een boot en is de volgende keer de wieg voor het kindje. Zorg daarom voor lappen stof, dozen, kokers en ander materiaal. Zorg er ook voor dat er materialen zijn waar kinderen creatief mee aan de slag kunnen gaan, houdt rekening met leeftijden en zorg voor toegankelijkheid: waar mogen kinderen vrij mee spelen, en wat moet dus door kinderen te pakken te zijn en wat niet.

Creatieve ontwikkeling

Daag kinderen uit om schilder of beeldend kunstenaar te worden en prikkel hun fantasie. Is het mogelijk een aparte ruimte tot verfatelier te bombarderen? Gebruik die kans en laat kinderen daar naar hartenlust verven. Het is daar niet erg dat de verf op de grond komt. Zorg wel voor verf die eenvoudig weg te wassen is. Zorg er ook voor dat er materialen zoals potloden, viltstiften, verf en papier aanwezig zijn waar kinderen creatief mee aan de slag kunnen gaan. Zorg ook voor ander materiaal waarmee gebouwd, geplakt of gewerkt kan worden. Denk aan lappen stof, dozen, kokers, maar ook klein materiaal zoals filters, wc-rollen, oude kranten en tijdschriften en dergelijke die gebruikt kunnen worden bij het maken van kunstwerken. Houd rekening met leeftijden en zorg voor (beperkte) toegankelijkheid: wie mag wat vrij pakken en wat niet en maak duidelijke afspraken waar kinderen aan de slag mogen gaan.

Is het mogelijk een aparte ruimte tot verfatelier te bombarderen?

Sociale ontwikkeling

Bij de inrichting van de ruimte is het belangrijk ervoor te zorgen dat er voldoende plekken zijn waarbij kinderen in tweetallen of in groepjes aan de slag kunnen of lekker (alleen) kunnen hangen. Denk bijvoorbeeld aan ronde (verrijdbare) tafels in verschillende maten voor grote en kleine groepen. 

Motorische ontwikkeling

Zorg bij de indeling van de ruimte er ook voor dat kinderen voldoende ruimte hebben om zich vrij te bewegen en te rennen. Maak af en toe een parcours waar kinderen kunnen klauteren, kruipen en springen. Zorg daarbij voor een omgeving waar kinderen zich veilig voelen en het niet erg is om te vallen. Verzamel tot slot materialen die de fijne of grove motoriek bevorderen, zoals ballen van verschillende grootte.

Maak af en toe een parcours waar kinderen kunnen klauteren, kruipen en springen

Emotionele ontwikkeling

De bso is voor veel kinderen een tweede thuis na schooltijd. Laat de kinderen spullen van huis meenemen die ze aan huis doen denken. Zorg voor een fotowand met foto’s van familie, et cetera. Creëer waar mogelijk een plek waar kinderen zich terug kunnen trekken als ze even alleen willen zijn.

Cognitieve ontwikkeling

Zorg voor puzzels en spelletjes waarbij kinderen uitgedaagd worden om na te denken. Leg de puzzels en spellen op een plek waar kinderen zelf bij kunnen en waar de mogelijkheid is om met een aantal kinderen het spel te spelen. Is er een computer aanwezig? In dat geval zijn er verschillende kwalitatief goede computerspellen die de taal- en cognitieve ontwikkeling van kinderen kunnen bevorderen. Maak bijvoorbeeld een raadseltafel, waar je wekelijks een probleem neerlegt. De kinderen hebben een week om het ‘probleem’ op te lossen en de genie van de week te worden!

Leg de puzzels en spellen op een plek waar kinderen zelf bij kunnen

Het inrichten van de hoeken

Het inrichten van ‘hoeken’ biedt de mogelijkheid om spelmateriaal aan te bieden binnen een bepaalde context. In de huishoek wordt immers de thuissituatie nagebootst, proefjes doe je in een laboratorium, schilderen en kleien in een atelier, lezen in de leeshoek, als je even alleen wilt zijn ga je naar de snoezelhoek, et cetera. Het kan, afhankelijk van de mogelijkheden van het gebouw, gaan om een aparte ruimte binnen het gebouw, of een hoek of plek in de grote ruimte, dat je bijvoorbeeld afschermt met kasten of doeken. Richt vaste ‘hoeken’ in waar de jongste kinderen kunnen spelen (huishoek, winkel) of waar geknutseld kan worden (het atelier). Niet alle hoeken hoeven er het hele jaar te zijn. Creëer daarom tijdelijke hoeken zoals een winkel, een laboratorium, een techniekhoek of restaurant. Richt bijvoorbeeld een tijdelijke laboratoriumhoek in met materialen die je gebruikt bij de proefjes (zie activiteitenboek). De materialen kunnen vervolgens weer in een doos opgeborgen worden. Een voorraad met dozen gevuld met materialen om hoeken af te kunnen wisselen zou in het magazijn opgeslagen kunnen worden.

Tips

vergeet de buitenruimte niet!Blijf kinderen uitdagen en zorg ook buiten voor verschillende plekken waar kinderen vrij kunnen spelen, verstoppen en ontdekken. Zorg echter wel voor overzicht en reserveer voldoende ruimte voor een eventuele groepsactiviteit. Wat betreft materiaal geldt hetzelfde als voor binnen: zorg niet alleen voor een glijbaan, schommel, emmers en scheppen, maar bijvoorbeeld ook voor banden om te rollen en stokken, lappen en dergelijke waar kinderen een tent mee kunnen bouwen. Denk ook aan een plek waar kinderen modder kunnen maken of een plek waar vuur te maken is. Scherm indien nodig een plek af waar jonge kinderen meer onder toezicht kunnen spelen. Kinderen moeten op avontuur kunnen gaan zonder daarbij meteen allerlei gevaren tegen te komen. Is er geen (eigen) buitenruimte? Kijk dan in de buurt of er plekken zijn waar je met de kinderen naartoe kunt gaan. Denk aan een grasveld of een bos.

Laat kinderen meedenken over de inrichting van de ruimte en bepaal op basis daarvan welke materialen nog nodig zijn. Organiseer een omgekeerde rommelmarkt. In plaats van spullen te verkopen zamel je juist in. Nodig ouders en buurtbewoners uit om met bruikbare, tweedehands en gratis spullen te komen die je op de bso kunt gebruiken.