Adequaat spel/ en ontwikkelingsmateriaal

Bij verschillende leeftijden horen verschillende ontwikkelingsfasen. Dit vereist niet alleen een aanpassing in je eigen gedrag en het organiseren van passende activiteiten, maar ook zorg dragen voor adequaat spel– en ontwikkelingsmateriaal.

Hiervoor geldt overigens hetzelfde als bij leeftijdsadequaat handelen: kennis van de verschillende ontwikkelingsfasen is belangrijk om te weten welke materialen geschikt zijn. De ontwikkeling van kinderen verloopt echter lang niet altijd in hetzelfde tempo. Soms maken kinderen op een bepaald gebied ineens een groeispurt. Daarom is het belangrijk dat je naast je kennis van verschillende ontwikkelingsfasen ook informatie over individuele kinderen verzamelt door ze te observeren. Koppel je informatie uit de observaties aan je kennis over de ontwikkeling van kinderen. Dit helpt je om goede keuzes te maken voor het aan te bieden materiaal.

Bij verschillende leeftijden horen verschillende ontwikkelingsfasen

Zorg voor een variatie in spelmateriaal. Denk aan: 

  • Materiaal waarmee verschillende ontwikkelingsgebieden worden aangesproken.Denk bijvoorbeeld aan verschillende soorten ballen en dergelijke voor de grove motoriek, kraaltjes, stiften en kwasten voor de fijne motoriek en de creatieve ontwikkeling en denkspelletjes voor de cognitieve ontwikkeling.
  • Materiaal dat geschikt is voor de verschillende leeftijden van kinderen op de bso. Let op: op veel speelgoed wordt al aangegeven voor welke leeftijd het speelgoed bedoeld is. Dat geldt ook voor materialen met een meer cognitief karakter, zoals spellen, puzzels en constructiemateriaal. Echter, jij kunt het beste inschatten of iets geschikt is voor een kind, ook al staat er op de doos een andere leeftijdscategorie. Dat betekent niet dat leeftijdsaanduidingen nutteloos zijn. Vaak zijn ze wel degelijk van toepassing en zeker wanneer je de kinderen nog niet zo goed kent bieden ze een goed houvast.
  • Prikkelend en uitdagend materiaal. Met andere woorden, niet alleen bekend speelgoed zoals lego en barbies, maar ook speelgoed dat de fantasie prikkelt, zoals ‘ondefinieerbare’ materialen (dozen, wc-rollen, kokers, takken en dergelijke) en ‘echte’ materialen (bezem, hark, potten en pannen).
  • Materiaal waarmee je alleen, in duo’s of met een kleine groep kunt spelen.
  • Materiaal voor binnen en buiten.

Kinderen tussen 4 en 6 jaar

Zorg voor deze kinderen voor prikkelend materiaal om vrij spel in de hoeken uit te lokken. Denk niet alleen aan een pop, wieg, kinderwagen, potten en pannen, maar ook aan doktersspullen, of levensecht materiaal waarmee postkantoortje of winkeltje gespeeld kan worden. Vul een ‘winkel’ met echte verpakkingen zoals lege pakken melk, lege doosjes hagelslag of lege pakken brinta en vul aan met plastic groenten en fruit. Vergeet ook bijpassende verkleedspullen niet. Door het speelmateriaal te verzamelen in zogenaamde themakisten, is het mogelijk daarmee (tijdelijke) hoeken in te richten. Zorg voor grote stiften / wasco / kleurpotloden / klei / lijm / papier en kinderscharen voor de creatieve ontwikkeling. Om de cognitieve ontwikkeling te bevorderen is het goed om puzzels met grote stukken, blokken en grote lego aan te bieden. Zorg daarnaast voor een afwisselend aanbod in (prenten)boeken en voorleesboeken (taalontwikkeling). Je kunt bijvoorbeeld een regeling maken met de plaatselijke bibliotheek. Verzamel tot slot zachte ballen om mee te spelen en denk aan echt materiaal zoals gieters, harkjes, kruiwagens, bezems, dozen en doeken om mee te spelen.

Zorg voor prikkelend materiaal om vrij spel in de hoeken uit te lokken

Kinderen tussen 7 en 9 jaar

Ook voor de kinderen in deze leeftijdscategorie is het goed om, net als voor de jongste kinderen, op de bso verkleedkleren te verzamelen. Zorg daarnaast voor teken- en schildergerei, boetseerklei, kralen en dergelijke om de creatieve ontwikkeling te stimuleren. Voor de cognitieve ontwikkeling is het goed om puzzels met kleinere stukken en gezelschapsspellen te verzamelen. Denk aan kwartet, pimpampet, monopolie en zeeslag voor kinderen. Omdat kinderen in deze leeftijd graag zelf willen bouwen en maken is het goed om gereedschap, touw, stokken, takken en doeken in huis te hebben en tuingereedschap (hark, schep, gieter, maar ook zaadjes) om een eigen tuintje te onderhouden. Zorg daarnaast voor (voorlees)boeken die aansluiten bij de leeftijd (eventueel luisterboeken) en muziek. Denk verder aan sport- en spelmateriaal zoals een springtouw, elastiek, stoepkrijt, knikkers, ballen en dergelijke om de motorische ontwikkeling te stimuleren en kinderen lekker te laten bewegen.

Kinderen tussen 10 en 12 jaar

Zorg voor een basisaanbod van (luister- en lees)boeken en gezelschapsspellen zoals levensweg, kolonisten, uno, spelkaarten (pesten et cetera), pimpampet, knutselgerei (teken- en schilderspullen, boetseerklei, maar ook materiaal om kettingen van te maken et cetera) en sportmateriaal zoals tennisballen, voetballen, badmintonrackets en stelten. Vul dit aan met materialen die nodig zijn voor specifieke techniek- en/of onderzoeksactiviteiten. Verzamel bijvoorbeeld oude radio’s die kinderen zelf uit elkaar kunnen halen (zie activiteit 6 –  apparaten demonteren) en laat ze proberen de radio weer in elkaar te zetten. Vergeet daarbij niet het gereedschap wat nodig is (knijptangen, schroevendraaiers, maar ook een loep, et cetera). Wat betreft het materiaal voor kinderen van 10 – 12 jaar is het goed om vooral naar de kinderen te luisteren. Welke tijdschriften lezen ze, welke muziek draaien ze? Wat spelen ze graag?

Wat betreft het materiaal voor kinderen van 10 – 12 jaar is het goed om vooral naar de kinderen te luisteren

Inzet van nieuwe media

Kinderen vinden het meestal heerlijk om voor de tv te hangen, een game te spelen of een film te kijken. De algemene kritiek op deze nieuwe media is dat kinderen niet sociaal bezig zijn en het vooral een passieve activiteit is. Dat hoeft echter niet, mits je er maar bewust mee omgaat.  De digitale leefwereld van kinderen is nu eenmaal een feit en het is beter om nieuwe media bewust in te zetten als anker voor activiteiten in de groep. Denk aan programma’s als Koekeloere of HoelaHoep voor de jongste kinderen en Willem Wever voor de wat oudere kinderen waar ook ‘een probleem’ wordt opgelost. Gebruik deze afleveringen (ook te zien via www.uitzendinggemist.nl) als start voor een eigen onderzoek of andere activiteit op de bso. Bepaalde games kunnen ook goed zijn voor de cognitieve ontwikkeling, en computerspellen zoals de Wii of de Swinxs (www.swinxs.com) zijn prima alternatieven voor een ouderwets bewegingsspel (zeker als het buiten regent). 

Het is vooral belangrijk als team te bespreken wat het standpunt is met betrekking tot de inzet van nieuwe media. Dat kan verschillen van: kinderen kijken op de bso helemaal geen tv/computer, tot: kinderen mogen gerust een dvd kijken. Of: kinderen kijken alleen samen naar een aflevering en daarna gaan we met elkaar iets doen. Bedenk echter goed dat niet alle nieuwe media geschikt is voor alle leeftijden. Dit betekent dat je van al het materiaal waar je kinderen naar laat kijken / mee laat spelen, goed moet weten wat het inhoudt en voor wie het geschikt is. Jij kent de kinderen en jij kunt die keuze het best maken. Naast deze gedeelde visie is het belangrijk ouders te informeren over het wat en waarom.

Tips

Label materialen en leg het op zichtbare plekken zodat kinderen erbij kunnen. Geef door middel van kleur aan voor welke leeftijd het bedoeld is.

Maak een lijst met beschikbare materialen per leeftijdsgroep. Geef daarbij aan welke ontwikkelingsgebieden worden aangesproken en eventueel voor welke activiteiten het gebruikt kan worden en of het alleen, in duo’s of met een (kleine) groep gespeeld kan worden. Het is niet nodig al het spelmateriaal aan te bieden. Teveel keuze is niet goed. Maak een selectie en wissel de voor kinderen beschikbare materialen regelmatig af. Zo valt er voor de kinderen weer iets nieuws te ontdekken. Informeer de ouders hierover, zodat zij hiervan op de hoogte zijn.

Bedenk goed welke materialen standaard beschikbaar zijn voor kinderen en waar ze vrij mee aan de slag mogen. Met het oog op de veiligheid is het goed om daarover afspraken te maken als team en met de kinderen. Organiseer een speelgoedruilmarkt in plaats van spullen te verkopen, of laat de oudere kinderen dit organiseren. Verzamel speelgoed waar al lang niet meer mee gespeeld wordt en nodig ouders en buurtbewoners uit om met bruikbaar speelgoed (denk aan spellen en dergelijke) te komen die je op de bso kunt gebruiken.

Adequaat spel/ en ontwikkelingsmateriaal

  • Zorg voor een variatie in spelmateriaal. Denk aan materiaal waarmee verschillende ontwikkelingsgebieden worden aangesproken en dat geschikt is voor de verschillende leeftijden van kinderen op de bso. Zorg voor prikkelend en uitdagend materiaal dat geschikt is voor binnen- en buitenactiviteiten en denk aan materiaal waarmee je alleen, in duo’s of met een kleine groep kunt spelen.
  • Wissel beschikbaar spel- en ontwikkelingsmateriaal regelmatig af. Teveel keuze is niet goed en daarbij kun je weer nieuwe spelimpulsen geven.
  • Bespreek goed wat je als bso met nieuwe media wilt doen. Computers, games en tv hoeven niet slecht te zijn, mits je er bewust mee omgaat. Bespreek dat als team en informeer ouders erover!